Posted in ਵਿਚਾਰ

ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ

ਕੱਲ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਯੂ ਟਿਊਬ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ਨੰਬਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀਡਿਓ ਲੱਭ ਪਏ। ਵੀਡਿਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਚੰਗੀ ਸੀ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸਾਰਾ ਪਾਏਦਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ। ਸੋ, ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ – ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ – ਲਗਪਗ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਡਿਓਆਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੱਚਾ-ਚਿੱਠਾ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।

ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਬੁਝਾਰਤ ਵਾਰਿਸ ਭਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਲਝੀ। ਵੀਹ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਸੁਣੇ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾਂ ਸਾਂ। ਪਰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਲੰਘਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕੇ ਵਾਰਿਸ ਭਰਾ ਗਾਉਂਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਕਿਤੇ ਗਲਤ ਮੋੜ ਕੱਟ ਗਏ ਤੇ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਤੋਂ ਕੱਚੇ ਲਹਿ ਕੇ ਟੋਟਕੇ ਗਾਉਣ ਜੋਗੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਉਹ ਮੰਚ-ਕਲਾਕਾਰੀ, ਨੱਚਣ-ਟੱਪਣ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਪਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਫਹਿਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ।

ਦੇਵ ਥਰੀਕੇਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੁੱਥੀ ਸੁਲਝਾਈ ਕਿ ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ ਕਿੱਧਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਗੀਤਕਾਰ ਵੱਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇਵਾਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਾਯੂਸ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਛੱਡ ਕਿ ਕਿੱਧਰ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਜ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਦਸ ਕੁ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਕ-ਅੱਧ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਣ ਜੋਗੀ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਮਿਆਰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗਣੇ ਪੈਣਗੇ।

ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ ਨਿਊਜ਼ਨੰਬਰ ਦੇ ਵੀਡਿਓ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿਸ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਗੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਵੀਡਿਓ ਰੋਕ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਟੈਬ ਖੋਲ ਕੇ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਝ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਖੱਟਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਚੰਡੋਲ ਝੂਟਣ ਵਾਂਙ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਦੇਬੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਯੂਸ ਲੱਗੇ ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਆਰ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਉਪਰਲਾ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇਬੀ ਨੂੰ ਪਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਮੰਨ ਕੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਬੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕੁ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂਗਾ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ “ਮਿਆਰਾਂ” ਅਤੇ “ਪੈਮਾਨਿਆਂ” ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਤਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੀ ਗੰਢ ਝੱਟ ਦੇਣੇ ਖੋਲ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਕਿ “ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਾਂ ਰੰਡੀ ਤੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮੱਜਮੇ ਤਾਂ ਮਦਾਰੀ ਵੀ “ਝੁਰਲੂ-ਫੁਲਤਰੂ” ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। “ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਫਲਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੱਡਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਤੁਰ ਪੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Posted in ਵਿਚਾਰ

ਵਿਚਾਰ-ਸੁਨੇਹੇ

ਹੱਥਲਾ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲਾ ਵੀਡਿਓ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਹੋਇਆ ਇਹ ਕਿ ਕੁਝ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਵਰਗੀ ਐਪ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ-ਸਨੇਹੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ-ਸੁਨੇਹੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਤੇ ੯੦% ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਨੇਹੇ ਘਟੀਆ ਟਿੱਚਰ-ਟੋਟਕੇ, ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣੇ (misogyny) ਅਤੇ ਲੂਣ-ਹਲਦੀ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਸਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਕੁਝ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਉਲਾਮ੍ਹਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਿੰਝ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੋ ਹੋਰ ਐਪਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਸੁਨੇਹੇ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਆਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਖ਼ੈਰ-ਸੁੱਖ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੜੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਵੀਆਂ ਐਪਸ ਤਾਂ ਫੋਨ ਤੇ ਪੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰ ਇਹ ਚਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਖੌਰੇ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹਾਸਾ ਰੋਕਿਆ।

ਦਰਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ “ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ” ਦੇ “ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਣ” ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਅਮਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪੀਨਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਕੁਝ ਵੀ ਨਰੋਆ ਸੋਚਣ ਤੇ ਲਿਖਣ-ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕ ਹੁਣ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ੯੦% ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਏ ਹਨ। ਨਰੋਏ ਵਿਚਾਰ-ਸੁਨੇਹੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪ ਸੁਨੇਹੇ ਲਿਖਣ, ਕਵਿਤਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਆਪ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ।

https://cdn.vox-cdn.com/thumbor/tRYwZMp1cUPWRQCWZhCddstmQLg=/0x243:2525x1565/fit-in/1200x630/cdn.vox-cdn.com/uploads/chorus_asset/file/9847501/615649324.jpg.jpg

Former Facebook exec says social media is ripping apart society

‘No civil discourse, no cooperation; misinformation, mistruth.’

https://www.theverge.com/2017/12/11/16761016/former-facebook-exec-ripping-apart-society

Posted in ਵਿਚਾਰ

“ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ”

ਕਈ ਸੱਜਣ ਅਕਸਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ ਹੋਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅੱਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਹੁਸੀਨ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸੇ “ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ” ਨੂੰ ਜੋ ਹਰ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਹੁਸੀਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਜਣ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਕੰਨੀਂ ਕਤਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।