Posted in ਚਰਚਾ, ਵਿਚਾਰ

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਚ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਫ਼ਤਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਹਫ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਰਫੁੱਲਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਉੱਦਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।   

ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਦੀ 50 ਲੱਖ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਅਬਾਦੀ ਕੋਈ ਡੇਢ ਕੁ ਲੱਖ ਹੀ ਹੈ।  

1960ਵਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਥੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾਉਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਦੋਂ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਹਿਰ ਵਰ੍ਹਿਆ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉੱਕੀ ਪਾਬੰਦੀ  ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 

ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੀੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਗਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਥਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੁਗ ਪਲਟਿਆ, ਨੀਤੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਬੜੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਚਾਈਂ-ਚਾਈਂ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਫ਼ਤਾ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। 

ਅੱਜ ਦਾ ਇਹ ਬਲਾਗ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਣਿਆ ਕਿ ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਕੌਟੀ ਮੌਰੀਸਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਗਲੀ ਛਾਪ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੌਰੀਸਨ ਦਾ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਕੋਈ ਦਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਸੀ।   

ਹੁਣ ਜਿਹੜੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਛਾਪ ਆਈ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਹਨ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਰੋਨਾ ਦੇ ਚੱਲਦੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖ ਹੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਰੋਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਜੁੜ ਗਏ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੌਰੀਸਨ ਨੇ ਇਸ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਲਈ ਮਾਓਰੀ ਸ਼ਬਦ ਘੜ੍ਹੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਵਾ ਲੱਖ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਮਾਓਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੌਰੀਸਨ ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਸਵਾ ਲੱਖ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ ਹੈ।  

ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਚਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਰਲ ਕੇ ਜੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੌਰੀਸਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈ ਲਵੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਜੁਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਖੱਟੀ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੌਰੀਸਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

Scotty Morrison – modern phrases in te reo | RNZ

Te reo Maori advocate and teacher, Professor Scotty Morrison shares some modern Maori phrases. It’s been 10 years since his first Raupo Phrasebook of Modern Maori hit the shelves.

Processing…
Success! You're on the list.
Posted in ਵਿਚਾਰ

ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਦੀ ਬਰਕਤ

ਬੀਤੇ ਦਿਨੀਂ ਬਲੌਗ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਘੌਲ਼ ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਰੁਝੇਵੇਂ ਵੀ ਵਧ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਵੇਂ ਕੰਮ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਛੇੜ ਲਏ ਜਿਹੜੇ ਬੜੀ ਬਰੀਕੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।  ਉਧਰੋਂ ਬੁੱਧਵਾਰ, 18 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਆਈ ਲਾਗ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਤਾਲਾ ਬੰਦੀ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। 

ਤਾਲਾ ਬੰਦੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਕੋਈ ਐਮ ਪੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਬਦਲ ਕੇ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਛਪੀ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਦਮ ਚੇਤੇ ਆ ਗਿਆ।  ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਹਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵੇਖਣਾ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।   

Photo by Mister Mister on Pexels.com

ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਉਸ ਐਮ ਪੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਦਫ਼ਤਰ ਕਿਉਂ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਐਮ ਪੀ ਨੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਇਸ ਬਲੌਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਵਿਚਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ।  ਪਰ ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ ਛਪੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਲਈ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖ ਮਾਰੀ। ਖ਼ਬਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਮ ਪੀ ਆਪ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਦਾ ਡੱਬਾ ਚੁੱਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਨ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਢੋਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲੋਕ ਬੜੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਐਮ ਪੀ ਆਪ ਸਮਾਨ ਅਦਲਾ-ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਟਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਕਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਉਥੇ ਕਦੀ ਕੋਈ ਐਮ ਪੀ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕੇਗਾ?

Processing…
Success! You're on the list.
Posted in ਚਰਚਾ, ਵਿਚਾਰ

ਉੱਨੀ ਸੌ ਚੁਰਾਸੀ – ਜੌਰਜ ਔਰਵੈੱਲ

ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਮਖੌਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਕਿੱਤੇ ਵੱਜੋਂ ‘ਫੇਸਬੁਕਿੰਗ’ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਤਲਬ ਕਿ ਹਰ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਫੇਸਬੁੱਕ ਰਚ ਗਈ। ਕਈ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਕੰਮ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਵੱਖਰੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਉੱਪਰ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ।

ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਹੋ ਹਰ ਥਾਂ ਚੱਲੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕੰਮ? ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਫਰੋਲ ਜੋਗੀਆ। ਗੱਲ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ?

ਸੰਨ 1987 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਇਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗਈ ਕਿ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ, ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।  ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ  ਘੱਟ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਮਾਧਿਅਮ ਆਮ ਕਰਕੇ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਰਸਾਲੇ, ਟੀ ਵੀ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ।    

ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੱਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਅਸਲੀ ਟੀ ਵੀ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ। ਬਾਕੀਆਂ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਚੈਨਲ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਏਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਜ ਨਾਲ ਨਾਂ ਗਿਣਾ ਸਕੇ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਦੇਣੀ ਹੈ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼ੁਗ਼ਲ ਕਹਿ ਲਓ। ਪਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਕਿੰਨਾ ਡਿਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਲਾ ਲਓ।    

ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਆਓ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੌਰਜ ਔਰਵੈੱਲ ਨੇ ਸੰਨ 1949 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: ਉੱਨੀ ਸੌ ਚੁਰਾਸੀ। ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਰਦੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਔਰਵੈੱਲ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਡਬਲਥਿੰਕ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਮੌਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਡਬਲਥਿੰਕ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਜਾਨਣਾ ਅਤੇ ਨਾ ਜਾਨਣਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦੌਰਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਵੀ ਹੋਣਾ, ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਦੋ ਰਾਏ ਰੱਖਣਾ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ  ਸ੍ਵੈ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣਾ….. ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਡਬਲਥਿੰਕ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵੀ ਆਪ ਡਬਲਥਿੰਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਉਤਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।  

Photo by Dario Fernandez Ruz on Pexels.com

ਸ੍ਵੈ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਕ਼ਤੀ ਹਾਕਮ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਖੇਪ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:  

ਜੰਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ,
ਆਜ਼ਾਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ
ਅਗਿਆਨਤਾ ਤਾਕਤ ਹੈ।

ਇਹ ਭਾਵ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੋਚ (ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ‘ਤੇ, ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ) ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਚ (ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ, ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ) ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਿਆਂ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਹੈ।

ਇਸ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਵਾਲੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦੁਚਿੱਤੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕਿ ਚਿੱਤ ਦੀ ਡਾਵਾਂ-ਡੋਲ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਬਿਧਾ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤੇ ਬਣਾ ਕੇ ਦੁਚਿੱਤੀ ਜਾਂ ਦੁਬਿਧਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਜੌਰਜ ਔਰਵੈੱਲ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ?

Processing…
Success! You're on the list.
Posted in ਚਰਚਾ

ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ੀ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਘਰਾਣੇ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਾਬੂ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਕਿਸਾਨ ਰੋਹ ਭੜ੍ਹਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ‘ਜੀਓ’ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਟਾਵਰਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਮੈਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਦੰਦਾਂ ਹੇਠ ਉਂਗਲੀ ਲੈ ਲਈ। ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਚਾਰ ਟਾਵਰ ਭੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਦਾ ਕੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਉਲਟਾ ਪੁਲਿਸ ਕੇਸ ਹੋਰ ਪੈ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਘਰਾਣੇ ਸਮਾਜਕ ਮਾਧਿਅਮਾਂ (ਫੇਸਬੁੱਕ-ਵ੍ਹਟਸਐਪ) ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਖਰੀਦੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਟਾਵਰ ਭੰਨ੍ਹਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਖਾਵਾ ਤਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ-ਵ੍ਹਟਸਐਪ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੋਈ ਫੇਸਬੁੱਕ-ਵ੍ਹਟਸਐਪ ਨੂੰ ਹੀ ਤਾਕਤ ਸਮਝੀ ਬੈਠਾ ਹੈ।

ਦੂਰ ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਫੇਸਬੁੱਕ-ਵ੍ਹਟਸਐਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੁਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀ? ਕੀ ਅੱਜ ਤਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸੰਘਰਸ਼, ਇੰਕਲਾਬ ਅਤੇ ਜਾਗਰਤੀਆਂ ਫੇਸਬੁੱਕ-ਵ੍ਹਟਸਐਪ ਰਾਹੀਂ ਆਈਆਂ ਹਨ?

ਡੈਨਿਅਲ ਬਲੌਕ ਦੇ ਕੈਰਾਵੈਨ ਰਸਾਲੇ ਵਿਚਲਾ ਇਹ ਲੇਖ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਦਿਲਚਸਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦਾ ਹੈ:

xDgJsT1V9Yff6Osir6bAYBAEh3wttISYvMsA45-8AP9N1hhTbxXr-BTxGizHn1Fhq5DiCDTVUpe1NzpisO3e_hvd7nRj0uvzlsbJYr4=s1900?nocheck=gplus

How the Facebook-Reliance combine and the farm laws pave the way for digital colonisation

If farmers sell more food directly to Reliance, there is a good chance they will do so via WhatsApp. For Facebook, that presents enormous opportunities.

https://caravanmagazine.in/business/facebook-reliance-farm-laws-banking-retail-dominance

Posted in ਚਰਚਾ

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ

ਚੋਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਲ 2022 ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ- ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਭਖਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਦਾਹਵੇਦਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਈ ਥਾਂ ਸਿੰਗ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਥਾਪਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਿਆਨ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।   

ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਚਲਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਹੰਗਾਮਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਫ਼ਤ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਬਿਆਨ ਬਾਜ਼ੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਨੁਕ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਫ਼ਤ ਯੂਨਿਟਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ? 

ਅੱਜ, ਵ੍ਹੱਟਸਐਪ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੁਣੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ? ਆਹ ਨੇਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਨੇਤਾ? ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਜੋ ਟੀਸੀ ਦਾ ਬੇਰ ਤੋੜ ਕੇ ਖਾਣ ਦੇ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ, ਹੁਣ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਚੁਗਿਆ ਹੀ ਖਾ ਕੇ ਬੜਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ? ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਨੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੁਝ ਸੰਵਾਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਹਾਲੇ ਵੀ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।   

ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਇਸ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਸਿਆਸਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਨਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀਆਂ ਜਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੋਮੋਠਗਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ।

  • ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕ
  • ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਸਲੇ
  • ਕਿਸਾਨੀ ਮਸਲੇ
  • ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਲਈ ਉੱਦਮ
  • ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ
  • ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਨਅਤੀ ਤਰੱਕੀ

ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਚੋਣ ਮਨੋਰਥ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ-ਕਿਹੜਾ ਮੁੱਦਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੌ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰ ਦਿਓਗੇ ਕਿਹੜਾ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਕਿਹੜਾ ਦੂਸਰੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੁੱਦੇ ਸੁਲਝਾਓਗੇ?

ਪੱਛਮੀ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਇਹ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਰਾਜ ਸਹੀ ਮਾਹਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਵੋਟਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾਉਣਾ ਹੀ ਨਾ ਸਮਝਣ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨੇਤਾਵਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਸਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਪੈਰਵਾਈ ਕਰਨ।    

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭੂਤਰੇ ਹੋਏ ਸਾਨ੍ਹ ਦੇ ਸਿੰਗ ਫੜ ਕੇ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਡੇਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਫੜਿਆ ਤਾਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿਣਗੇ।