ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੰਙਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਪਰ ਅਕਸਰ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਕੁਝ ਪਰਵਾਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ, ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਵਾਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਰਚਾ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 2020 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਲੈਂਡ ਪੂਲਿੰਗ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ: ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਨਾ ਗਵਾਉਣਾ। ਕਿਸਾਨ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੀ ਹੋਂਦ, ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਥਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਹਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਨੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਝੱਲਿਆ ਹੈ। ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵਸਨੀਕੀਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਓਰੀਆਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਪਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
- ਸੰਨ 1860 ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਦੀ ਲਗਭਗ 80% ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਓਰੀਆਂ ਦੀ ਸੀ।
- ਪਰ ਸੰਨ 2000 ਤੱਕ, ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ 4% ਰਹਿ ਗਈ।
- ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਜ਼ਬਤੀ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1860 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਾਇਕਾਤੋ ਖੇਤਰ ਤੋਂ 1.2 ਮਿਲੀਅਨ ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ), ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗਵਾ ਲਈ।
ਇਸ ਦਰਦ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1970ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਓਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰ-ਦਰ ਭਟਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ।
ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਤੇ ਰੀਓ ਮਾਓਰੀ, ਜੋ ਕਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਘਟਦੀ ਗਈ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਸਿਰਫ਼ 20% ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਮਾਓਰੀ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਸਾਂਝੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਸਮਾਜਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਕ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕਹਿਣ ਦੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਪੀਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਂਝੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਵੱਈਆ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਾਓਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਵਾਸੀ ਤੋਂ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਏ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਮਾਨਵਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਜੁਗਸੰਧੀ 