Posted in ਚਰਚਾ

ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ

ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਕ਼ਤ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਵਾਕਿਆ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਿਰਫ਼ ਵਕ਼ਤ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੂਰਬੀਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਆਮ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ, ਜੋ ਕਦੇ ਕ਼ੌਮ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਵਕ਼ਤ ਬੀਤਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲੋਕ ਕਥਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਵਿਚ ਮਨਘੜਤ ਅਤੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਗੱਲਾਂ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਖ਼ਿਆਲੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਆਦਰਸ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਲ ਇਨਸਾਨ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਮੋੜ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਹਾਣੀ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਤੋਂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਅਸਲਤਾ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਧੇ ਦਾ ਅਸਲੀ ਚਿਹਰਾ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Photo generated by AI

ਪੁਸ਼ਟੀਕਾਰਕ ਪੱਖ-ਪਾਤ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਰੁਝਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਲੱਭਦੇ, ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਕਿੱਸਿਆਂ, ਜ਼ਾਤੀ ਨਿਸਚਿਆਂ, ਅਤੇ ਕੱਟੜਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਨਕਸ਼ੇ ‘ਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਓਹੀ ਸਬੂਤ ਕਬੂਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀਕਾਰਕ ਪੱਖ-ਪਾਤ ਦੰਦ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਭ ਉਸਾਰੂ ਪੱਖ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਖੇਧੀਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਟੀਕਾਰਕ ਪੱਖ-ਪਾਤ ਹੀ ਕਈ ਵਾਰ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਮਲ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਕਿਰਦਾਰ, ਪੁਰਾਤਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਿਥਿਹਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਸਮਾਜ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੰਦ-ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਹੋਈਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।

ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਪੁਣੇ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਅਵਸਰਵਾਦੀ ਸੋਚ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।

Posted in ਚਰਚਾ, ਯਾਤਰਾ

ਆਓਰਾਕੀ ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਦੀ ਸੈਰ

ਆਓਤਿਆਰੋਆ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਟਾਪੂ ਦੀ ਧੁੰਨੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਰਮਨੀਕ ਪਿੰਡ ਆਓਰਾਕੀ ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜੂਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸਾਥਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਐਲਪਸ ਪਹਾੜ ਹਨ ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਂਬਾਜ਼ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਖਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਿੰਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬਰਫ਼ਾਨੀ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਤੋਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖੇ। 

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਆਓਰਾਕੀ ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬੱਦਲਵਾਈਆ ਮੌਸਮ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ  ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਹੁਤ ਸਕੂਨ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੋਟਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਟੈਸਮਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵੱਲ ਗੱਡੀ ਮੋੜ ਲਈ। ਗੱਡੀ ਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਪਹਾੜੀ ਚੜ੍ਹਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਉਪਰਲੇ ਚੌਂਤਰੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਟੈਸਮਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਨੀਲੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਝਲਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰੇ ਵੇਖ-ਵੇਖ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰੱਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਰਹੀਆਂ। ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਲਈ ਯਾਦ ਰਹੇਗਾ।

ਖ਼ੈਰ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੇ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਥੱਲੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੱਡੀ ਹਰਮੀਟੇਜ ਹੋਟਲ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਓਰਾਕੀ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਮਾਨ ਟਿਕਾਇਆ। ਹੋਟਲ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਓਰਾਕੀ ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਵਿਖੇਗਾ। ਬੱਦਲਵਾਈ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਨਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੱਝ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਸੀ ਜਦ ਅਸੀਂ ਟੈਸਮਨ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਗਏ ਸੀ ਤਾਂ ਓਧਰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਬੱਦਲ ਖਿੰਡ ਗਏ ਸਨ।  

ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟ੍ਰੈਕ ‘ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮਨਮੋਹਕ ਟ੍ਰੈਕ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਵੀ ਭੁਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸੀਲੀ ਟਾਰਨਜ਼ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੜ੍ਹਾਈ ਚੁਣੌਤੀ ਪੂਰਨ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਹੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਸਨ। ਹੁੱਕਰ ਵੈਲੀ, ਮੂਏਲਰ ਝੀਲ, ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਦੇ 360-ਡਿਗਰੀ ਨਜ਼ਾਰੇ ਬਸ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਬਣਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝਰਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਝਲਕਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਪਏ ਸਨ। ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। 

ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮੌਸਮ ਪੱਖੋਂ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਤ ਢਲੀ, ਜਾਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਛੱਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਸਮਾਨ ਬੇਅੰਤ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ‘ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਛੋਟੇ ਹਾਂ।

ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰਮੀਟੇਜ ਹੋਟਲ ਅਰਾਮਦਾਇਕ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹੈ। ਇਥੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪਕਵਾਨ ਬੱਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਭੋਜਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਓਰਾਕੀ ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਤਾਂ ਮਨੋਂ ਲਹਿੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।  

ਆਓਰਾਕੀ ਮਾਊਂਟ ਕੁੱਕ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਇੱਕ ਅਭੁੱਲ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਅਸੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਹਸ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਜਾਦੂਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਨੂੰ ਵਾਪਸੀ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਲ਼ਾ ਪਾਕੇ ਵਾਈਟੋਹੀ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਥੇ ਰਿੱਚਰਡ ਪੀਅਰਜ਼ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਾਈਟ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਉਡਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਨਾਮੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਬੂਤ ਸਾਂਭ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਂਭਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  

Posted in ਇਤਿਹਾਸ, ਚਰਚਾ, ਯਾਤਰਾ

ਹੜੱਪਾ ਥਾਣੇ ਦੀ ਫੇਰੀ

ਬੀਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ (2024) ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। 

ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਕਪੱਟਨ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਗਏ। ਸਾਡੀ ਢਾਣੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਦੀ ਮਜ਼ਾਰ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਹੜੱਪਾ ਵੱਲ ਚਾਲੇ ਪਾਏ। 

ਹੜੱਪਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹੜੱਪਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ, ਮੋਹਰਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਉੱਨਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹੜੱਪਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੁਦਾਈ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਖੁਦਾਈਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਲਗਭਗ 3300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ 1300 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ।

Photo by: Gurtej Singh

ਹੜੱਪਾ ਵਿੱਚ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਹਾਲੇ ਚਾਹ-ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਹੜੱਪਾ ਥਾਣੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਆ ਗਈ ਕਿ ਇਥੇ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਵੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਪੁਲਿਸ ਗਾਰਦ ਨੇ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਦੁਹਰਾਈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਥਾਣੇ ਥਾਣੀਂ ਲੰਘ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਹਰਜ਼ ਹੈ? 

ਥਾਣੇਦਾਰ ਵੱਕਾਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖਲੂਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਥਾਣੇ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੋ। ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ‘ਚ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਹੜੀ ਆਮਦ ਸੀ (ਜਿੱਥੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਬੈਠਦਾ ਹੈ) ਉਥੇ ਸੁਆਗਤੀ ਲਾਲ ਗਲੀਚਾ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਾਲੀ ਪੋਰਟਲ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਥਾਣੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੜੱਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਮਾਰਤਸਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਥਾਣੇਦਾਰ ਵੱਕਾਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹੜੱਪਾ ਥਾਣਾ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਧਿਅਮ ਤੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਇਹ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਐਵੇਂ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਜਗ੍ਹਾ? ਥਾਣੇਦਾਰ ਵੱਕਾਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕੱਲਾ ਹੜੱਪਾ ਥਾਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ  ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। 

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੜੱਪਾ ਥਾਣੇ ਦੀ ਫੇਰੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਚਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਅਸੀਂ ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਾਲੇ ਪਾ ਲਏ।

ਹੜੱਪਾ ਥਾਣੇ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਵੇਖਣ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ:

Processing…
Success! You're on the list.
Posted in ਚਰਚਾ, ਸਭਿਆਚਾਰ

ਚਮਕੀਲੇ ਤੇ ਚਰਚਾ

ਬੀਤੇ ਕੱਲ ਮੈਨੂੰ ਅਖੀਰ ਮੌਕਾ ਲੱਗ ਹੀ ਗਿਆ ਚਮਕੀਲਾ ਫਿਲਮ ਵੇਖਣ ਦਾ। ਫਿਲਮ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਨੇ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਖੀਰ ਤਕ ਕੀਲ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। 

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਆ ਗਈਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਫੇਸਬੁੱਕ-ਵ੍ਹਟਸਐਪ ਤੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਲੁਕਾਈ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਗਾਣੇ ਲੱਚਰ ਸੀ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਕੀ ਸੀ ਤੇ ਜਾਤੀਵਾਦ ਬਾਰੇ ਕਈ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ। 

ਮੇਰੀ ਨਿੱਜੀ ਸੋਚ ਮੁਤਾਬਕ ਫਿਲਮ ਇਸ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਰਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਿੰਗ ਫਸਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ। ਜਿਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕੀ ਅਖਾੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸੀ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ.ਸੀ.ਆਰ ਤੇ ਕਾਮੁਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿੰਨੇ ਪਾਪੜ ਵੇਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸੀ। ਅੱਜ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨੂੰ ਭੰਡਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇਈ ਖਲੋਤੇ ਹੋ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਗਲੇ ਥਾਣੀ ਲੰਘੇ ਜਾਂ ਨਾ ਲੰਘੇ ਇਹ ਕੌੜਾ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੀ ਸੀ ਜੋ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਦ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਅਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭੂਮਿਕਾ ਫਿਲਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।  ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੇ ਲੋਕੀ ਉਸ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਫਿਲਮ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪੜਚੋਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ?

ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ ਅਤੇ ਅਮਰਜੋਤ ਦੇ ਕਾਤਲ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੇ ਗਏ ਤੇ ਫ਼ਾਈਲ ਬੰਦ ਪਈ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਜੰਮ ਪਏ ਹਨ ਜੋ ਚਮਕੀਲੇ ਬਾਰੇ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਹ ਲਿਖਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਤਾਂ ਜੋ ਕਤਲ ਦੀ ਬੰਦ ਪਈ ਫ਼ਾਈਲ ਮੁੜ ਖੁੱਲ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕਤਲ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਸੁਲਝੇ। 

ਇਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿਵੇਕਲਾ ਪੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਕੱਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਘੇ ਗਾਇਕ 26-28 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਮਰ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਂ ਇਹ ਹਨ: ਜਿੰਮੀ ਹੈਂਡਰਿਕਸ, ਜੈਨਿਸ ਜੌਪਲਿਨ, ਟੁਪੈਕ ਅਮਰੂ ਸ਼ਾਕੁਰ, ਜਿੰਮ ਮੌਰੀਸਨ, ਕਰਟ ਕੋਬੇਨ ਅਤੇ ਏਮੀ ਵਾਈਨਹਾਊਸ। ਇਸ ਨੂੰ ‘27 ਕਲੱਬ’ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਚਮਕੀਲਾ ਤੇ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 

ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਖਿਆਲ ਹੈ?

Processing…
Success! You're on the list.
Posted in ਚਰਚਾ, ਵਿਚਾਰ

ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ

ਬੀਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਆਮ ਹੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬੱਬੇ ਲੈ ਕੇ – ਬੱਬ। ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਘਾਟ।

ਆਮ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਖੋਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਪੱਖਪਾਤ ਮੈਨੂੰ ਇਹਦਾ ਜਿਹੜਾ ਡਾਲੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ ਉਹ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਿ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈ ਲਓ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਵੀ ਕੋਈ ਯੋਗਦਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰੀਏ ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਈਏ?

Attribution: All the images below were generated using AI, specifically OpenAI’s DALL·E.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਖ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਓ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਤੇ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਘਰਵਾਲਾ ਘਰਵਾਲੀ 30ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ 9 ਸਾਲ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੋਵੇ ਤੇ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ।

ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਜੂੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਟਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 

ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਮੁੰਡਾ ਸੋਫੇ ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕਿਉਂ? ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹਟਾਓ। 

 ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਸੋਫੇ ਵਾਲ ਮੁੰਡਾ ਹਟਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਠੀਕ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਬਣਾਉਟੀ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਕਿ ਘਰਵਾਲਾ ਘਰਵਾਲੀ 30ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ 9 ਸਾਲ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਹੋਵੇ ਤੇ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੜੀ। ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਜੂੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਟਕਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। 

ਉਪਰੋਕਤ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇ ਮਗ਼ਜ਼-ਪੱਚੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਚੰਦਾ ਭਰਿਆ ਵਾਲਾ ਗਾਹਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੋਕ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਚਕਾਰਲੀਆਂ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਪਰ ਅੱਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਜਿਹੜੀ ਤਸਵੀਰ ਇਸ ਨੇ ਬਣਾਈ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖ ਲਓ। ਰਾਤ ਬਹੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਵੀ ਸੌਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਠਹਿਰ ਕੇ ਫੇਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ

ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਹੈ?