Posted in ਚਰਚਾ, ਸਮਾਜਕ, Blogroll, Uncategorized

ਯੂਟਿਊਬ ਅਤੇ ਆਮਦਨ

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਯੂਟਿਊਬ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਨਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯੂਟਿਊਬ ਆਮ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਟਿਊਬ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਯੂਟਿਊਬ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਇਸ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਚੋਖੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਬਿਜ਼ਨੈੱਸ ਇਨਸਾਈਡਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਕਾਫੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਦੇ ਲਈ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਕਮਾਈ ਚੋਂ ਯੂਟਿਊਬ ਪੰਤਾਲੀ ਫੀਸਦੀ ਕਾਟ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਤੋਂ ਇਹ ਰਕਮ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਆਓ ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਵੇਖੀਏ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ (ਸਣੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਲੈ ਲਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਨੱਬੇ ਜਾਂ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਪਰ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਮਿਲੀਅਨਜ਼ ‘ਚ ਵਿਊਜ਼ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਮਾਮੂਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਗੋਚਰੇ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲੀਅਨਜ਼ ‘ਚ ਵਿਊਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤ ਰਹੇ? ਜਦਕਿ ਯੂਟਿਊਬ ਦੀ ਕਾਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਚੰਗੀ ਆਮਦਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਬੰਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਰਤ ਕੇ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਆਮਦਨ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿਊਜ਼ ਮਸੀਂ ਲੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਮਿਲੀਅਨਜ਼ ਵਿੱਚ।  ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲੀਅਨਜ਼ ਵਿਊਜ਼ ਵਾਲੇ ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਯੂਟਿਊਬ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ?

Posted in ਚਰਚਾ, ਮਿਆਰ, Punjab, Uncategorized

ਕਬੱਡੀ ਦਾ ਮਾਇਆ ਜਾਲ

ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ੨੦੧੮ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਖਤਮ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਤਗ਼ਮਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜ ਹਰਿਆਣਾ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ ਤੇ ਹੈ। ਕਾਸ਼ ਕਿਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਕਲੀ-ਨਸ਼ੇੜੀ-ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਸਲੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਉਤਰਨ। ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੋਕ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਵਿੱਚ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਗੇਂਦ ਦੀ ਰਗਬੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਾਸਰ ਗਲਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਗਬੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਬੱਡੀ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਬੱਡੀ ਛੁਹਣ ਛਪਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਸ ਇਸ ਛੁਹਣ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਕੀਰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਾ। ਜਿਹੜੀ ਮਾੜੀ-ਮੋਟੀ ਸਾਹ ਦੀ ਕਲਾ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਮੈਨੂੰ ੧੯੭੦ਵਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਕਸਬੇ (ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਝੇ-ਦੁਆਬੇ) ਵਿੱਚ ਅਖਾੜੇ ਚਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਭਲਵਾਨੀਆਂ ਆਮ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਚੰਗੀ ਜ਼ੋਰ ਵਰਜ਼ਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅਖਾੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਭਲਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਪਤਵੰਤੇ ਸੱਜਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਲਵਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਭਲਵਾਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੇ ਆਮ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਭਲਵਾਨ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਥਾਪਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਉਸ ਨੂੰ “ਕੌਡੀ” ਦੀ ਰੀਤ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਥਾਪਤ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਗਿਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਐਂਵੇਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹਾਈਂ-ਮਾਈਂ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਵੱਟ ਦੇ ਲਾਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਢੁੱਕਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸੋ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ “ਕੌਡੀ” ਦੀ ਰੀਤ ਦੌਰਾਨ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਭਲਵਾਨ ਅਜਿਹੇ ਨਵੇਂ ਭਲਵਾਨ ਦਾ ਆਮ ਹੀ ਜੱਫਾ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਹ ਤੁੜਾ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਜਾਂ ਲਕੀਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੁਟਦੇ ਸਨ। ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਉਸ ਨਵੇਂ ਭਲਵਾਨ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ-ਵਰਜ਼ਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ। ਤੇ ਕਦੀਂ-ਕਦਾਈਂ ਜੇਕਰ ਨਵਾਂ ਭਲਵਾਨ “ਕੌਡੀ” ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਭਲਵਾਨ ਨੂੰ ਜੱਫਾ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਮਿੱਥੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨਵੇਂ ਭਲਵਾਨ ਦਾ ਸਥਾਪਤ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਦੀ ਡਗਾ ਉਪਰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਚੰਗੇ ਬਰਫ਼ੀ-ਜਲੇਬ ਮਿਲਦੇ। ਨਵਾਂ ਭਲਵਾਨ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਵੱਟ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਤੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਛਾਤੀ-ਪਿੰਡੇ ਤੇ ਮਲ਼ ਕੇ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ ਤੇ ਥਰਥਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ।

ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਸਾਂਗ ਰਚਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ “ਮਾਂ ਖੇਡ” ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਈ ਬੈਠੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਖੇਡ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਅਖਾੜੇ ਬਣਵਾ ਕੇ ਭਲਵਾਨੀ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਜੇਕਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭਲਵਾਨੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੀਰ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਤੇ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਹਨ। ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਫ਼ੈਂਸਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਡਿਗਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਤਕੇ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਦੀ ਘੋੜ-ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਕਸ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖ, ਡੇਰੇ-ਸਾਧ-ਲਾਣਿਆਂ ਦੇ ਭਰਮਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਨਕਲੀ-ਨਸ਼ੇੜੀ-ਕਬੂਤਰਬਾਜ਼ ਕਬੱਡੀ ਦੇ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹਨ।

Posted in Uncategorized

ਝੂਠ ਦੀ ਪੰਡ

ਛੋਟੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਸਾਮਾਨ ਚੰਗਾ ਵਿਕਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਮਾਹੌਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਤੇ ਗਾਹਕੀ ਘੱਟ ਗਈ।

ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਲੰਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਖਰੀਦੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੱਸ ਕੇ ਵਖਾਉਣੇ ਤਾਂ ਝੱਟ ਹੀ ਅਗਲਿਆਂ ਟਿੱਚਰ ਕਰ ਦੇਣੀ ਕਿ ਸਮਾਨ ਲੰਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਖਰੀਦਿਆਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੇਖੀ ਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਜਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੋਂ ਭੇਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਟਿੱਚਰ ਸੁਣ ਕੇ ਨਿੰਮੋਝੂਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

ਪਰ ਸਦਕੇ ਜਾਈਏ ਇਸ ਲੰਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨੁਸਖਾ ਕੱਢ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤਰਕੀਬ ਲਾਈ ਕਿ ਲਓ ਜੀ ਸਮਾਨ ਸਾਥੋਂ ਲੈ ਜਾਓ ਤੇ ਆਪਣਾ ਘਰ ਦਾ ਪਤਾ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਛੱਡ ਜਾਵੋ। ਹਫਤੇ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪਹੁੰਚੇਗੀ ਕਿ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਤੋਹਫੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਮਾਨ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਕੇ ਇਹ ਰੋਹਬ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਵੇਖੋ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਆਏ ਹਨ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਾਜ ਉੱਘੜ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਗੀਤਕਾਰ ਪੈਸੇ ਖਰਚ ਕੇ ਯੂਟਿਊਬ ਦੀਆਂ “ਕਲਿੱਕਸ” ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਦੋ ਚਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਬੜੇ ਵੱਡੇ ਪੜਚੋਲਕ ਹਨ (ਗੋਰੇ ਹਨ ਕਾਲੇ ਹਨ) ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗਾਣਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ “ਕਲਿੱਕਸ” ਤਾਂ ਹੀ ਸੱਚੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸੁਣਦੀ ਹੋਵੇ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਆਪਣੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਝੂਠੇ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਵੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਝੂਠ ਦੀ ਪੰਡ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਭਾਰੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

Posted in Uncategorized

ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ

ਕੱਲ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਯੂ ਟਿਊਬ ਫਰੋਲਦਿਆਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ਨੰਬਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀਡਿਓ ਲੱਭ ਪਏ। ਵੀਡਿਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਚੰਗੀ ਸੀ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸਾਰਾ ਪਾਏਦਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ। ਸੋ, ਇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ – ਚੱਲ ਸੋ ਚੱਲ – ਲਗਪਗ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀਡਿਓਆਂ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਜੋਕੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੱਚਾ-ਚਿੱਠਾ ਖੁੱਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।

ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਬੁਝਾਰਤ ਵਾਰਿਸ ਭਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਲਝੀ। ਵੀਹ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤ ਸੁਣੇ ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਸੁਣ ਰਿਹਾਂ ਸਾਂ। ਪਰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਲੰਘਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕੇ ਵਾਰਿਸ ਭਰਾ ਗਾਉਂਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਕਿਤੇ ਗਲਤ ਮੋੜ ਕੱਟ ਗਏ ਤੇ ਸ਼ਾਹ-ਰਾਹ ਤੋਂ ਕੱਚੇ ਲਹਿ ਕੇ ਟੋਟਕੇ ਗਾਉਣ ਜੋਗੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਗਾਇਕੀ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਉਹ ਮੰਚ-ਕਲਾਕਾਰੀ, ਨੱਚਣ-ਟੱਪਣ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਪਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਫਹਿਮੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਅਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪਿਆ।

ਦੇਵ ਥਰੀਕੇਵਾਲੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੁੱਥੀ ਸੁਲਝਾਈ ਕਿ ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ ਕਿੱਧਰ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੱਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। ਗੀਤਕਾਰ ਵੱਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੇਵ ਥਰੀਕੇਵਾਲਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮਾਯੂਸ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਵਾਰਤਕ ਛੱਡ ਕਿ ਕਿੱਧਰ ਗੀਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅੱਜ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਦਸ ਕੁ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਕ-ਅੱਧ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਣ ਜੋਗੀ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਮਿਆਰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗਣੇ ਪੈਣਗੇ।

ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆ। ਪਰ ਨਿਊਜ਼ਨੰਬਰ ਦੇ ਵੀਡਿਓ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿਸ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਗੀਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਵੀਡਿਓ ਰੋਕ ਕੇ, ਦੂਜੀ ਟੈਬ ਖੋਲ ਕੇ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਉਹ ਗੀਤ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਮਝ ਸਕਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੁੰਢਾ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਖੱਟਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਹਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਚੰਡੋਲ ਝੂਟਣ ਵਾਂਙ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਹੈ। ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਦੇਬੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮਾਯੂਸ ਲੱਗੇ ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੀ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਆਰ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਉਪਰਲਾ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਅੱਜ ਦੇ ਕਈ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇਬੀ ਨੂੰ ਪਰੇਰਨਾਸ੍ਰੋਤ ਮੰਨ ਕੇ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਬੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਕੁ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂਗਾ। ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ “ਮਿਆਰਾਂ” ਅਤੇ “ਪੈਮਾਨਿਆਂ” ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਸਾਂ ਤਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਕੋਈ ਵੀ ਗੰਢ ਝੱਟ ਦੇਣੇ ਖੋਲ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਕਿ “ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਾਂ ਰੰਡੀ ਤੇ ਬਦਮਾਸ਼ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ” ਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮੱਜਮੇ ਤਾਂ ਮਦਾਰੀ ਵੀ “ਝੁਰਲੂ-ਫੁਲਤਰੂ” ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। “ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਫਲਾ ਭਾਵੇਂ ਕਿੱਡਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਤੁਰ ਪੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Posted in Uncategorized

ਵਿਚਾਰ-ਸੁਨੇਹੇ

ਹੱਥਲਾ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਲਾ ਵੀਡਿਓ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ। ਹੋਇਆ ਇਹ ਕਿ ਕੁਝ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਵਰਗੀ ਐਪ ਦੀ ਆਮ ਵਰਤੋਂ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੱਜਣਾਂ-ਸਨੇਹੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ-ਸੁਨੇਹੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਤੇ ੯੦% ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁਨੇਹੇ ਘਟੀਆ ਟਿੱਚਰ-ਟੋਟਕੇ, ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣੇ (misogyny) ਅਤੇ ਲੂਣ-ਹਲਦੀ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਣੀਆਂ ਆਦਿ ਸਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵ੍ਹਾਟਸਐਪ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਕੁਝ ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਉਲਾਮ੍ਹਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਿੰਝ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੋ ਹੋਰ ਐਪਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨਵੇਂ ਸੁਨੇਹੇ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਆਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਖ਼ੈਰ-ਸੁੱਖ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੜੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤੀ ਲਹਿਜ਼ੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਵੀਆਂ ਐਪਸ ਤਾਂ ਫੋਨ ਤੇ ਪੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰ ਇਹ ਚਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਖੌਰੇ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਨੁਕਸ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਸਹਿਤ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹਾਸਾ ਰੋਕਿਆ।

ਦਰਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ “ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ” ਦੇ “ਸ਼ਾਹੀ ਫੁਰਮਾਣ” ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਅਮਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪੀਨਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਕੁਝ ਵੀ ਨਰੋਆ ਸੋਚਣ ਤੇ ਲਿਖਣ-ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਮ ਲੋਕ ਹੁਣ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ੯੦% ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਏ ਹਨ। ਨਰੋਏ ਵਿਚਾਰ-ਸੁਨੇਹੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਚੰਗਾ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪ ਸੁਨੇਹੇ ਲਿਖਣ, ਕਵਿਤਾ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਆਪ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਤੇ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ।

https://cdn.vox-cdn.com/thumbor/tRYwZMp1cUPWRQCWZhCddstmQLg=/0x243:2525x1565/fit-in/1200x630/cdn.vox-cdn.com/uploads/chorus_asset/file/9847501/615649324.jpg.jpg

Former Facebook exec says social media is ripping apart society

‘No civil discourse, no cooperation; misinformation, mistruth.’

https://www.theverge.com/2017/12/11/16761016/former-facebook-exec-ripping-apart-society

Posted in Uncategorized

“ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ”

ਕਈ ਸੱਜਣ ਅਕਸਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ ਹੋਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅੱਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਹੁਸੀਨ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਸੇ “ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਹਿੰਮਤ” ਨੂੰ ਜੋ ਹਰ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਹੁਸੀਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਸੱਜਣ ਹਾਲੇ ਵੀ ਹੱਥ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਕੰਨੀਂ ਕਤਰਾ ਰਹੇ ਹਨ।